rozmiar czcionki: A | A | A

Cystersi należą do najstarszych formacji zakonnych, które wyłoniły się już w średniowieczu pod koniec XI w. Nie sposób przecenić roli jaką przez kolejne wieki odegrali w kształtowaniu krajobrazu kulturowego Europy. Na Dolny Śląsk cystersi sprowadzeni zostali z niemieckiego opactwa Pforta nad Saalą i osadzeni w Lubiążu nad Odrą w 1163 r. Inicjatorem tej fundacji był książę Bolesław I Wysoki, wnuk Bolesława Krzywoustego. Lubiąscy cystersi założyli nowe filie na Dolnym Śląsku jak i poza jego granicami. Dolnośląskie ośrodki powstały w Henrykowie (1222-1228), kolejna w Kamieńcu koło Ząbkowic (1246-1247). Natomiast opactwo w Krzeszowie (1292) należy do filiacji Henrykowskiej. Godny podkreślenia jest fakt ufundowania przez księcia Henryka Brodatego i jego żonę Św. Jadwigę pierwszego klasztoru mniszek przybyłych z Bambergu (1202) do Trzebnicy. Ten żeński klasztor został oddany pod opiekę cystersom. Cystersi znani byli ze swym zamiłowań do rolnictwa i budownictwa; zakładali winnice i stawy rybne, budowali młyny, browary i tkalnie. Dolnośląskie cysterskie klasztory, jak w całej Europie, były ośrodkami postępu gospodarczego i kulturalnego, wywierającymi przemożny wpływ na rozwój ziem, na których się znajdowały. Cysterski Szlak, biegnący przez Dolny Śląsk, a będący częścią Europejskiego Szlaku Kulturowego rozpocząć trzeba po prawej stronie Odry od północnego Lubiąża i podążać w kierunku wschodnim do Trzebnicy, dalej na południe, przez Wrocław, już po lewej stronie Odry, do Henrykowa i Kamieńca, a stamtąd na zachód, aby zakończyć w Krzeszowie. Na mapie Dolnego Śląska znajdują się także szczególne miejsca kultu religijnego, które przyciągają pielgrzymów zarówno z Polski, jak i z Europy: Sanktuarium w Wambierzycach, w Trzebnicy, w Bardzie i Maria Śnieżna na Górze Iglicznej oraz mniej popularne, lokalne sanktuaria, np. Sanktuarium MB Wspomożenia Wiernych na Górze Cierniak w pobliżu Radochowa czy kościół pw. św. Katarzyny w Starym Wielisławiu będący od sześciu lat Międzynarodowym Sanktuarium Maryjnym, czy wyróżniające się zabytkowe, gotyckie kościoły Wrocławia. Oprócz tego znajdują się również inne niepowtarzalne obiekty sakralne, harmonizujące z pięknem natury i na stałe wpisane w krajobraz i mentalność mieszkańców – kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy (będące na liście UNESCO), kościoły Łaski w Jeleniej i Kamiennej Górze, Kościół Wang w Karpaczu, drewniany kościołek w Rybnicy Leśnej, czy opactwo w Legnickim Polu. A między nimi na polach, przy drogach, przycupnęły stare, samotne kapliczki, figury św. Jana Nepomucena i kamienne krzyże pokutne dźwigające cicho swoją przeszłość.