Organizacje pozarządowe to niezbędny element systemu demokratycznego oraz ważny podmiot w polityce społecznej. Są uznawane za istotny składnik społeczeństwa demokratycznego, akceptowane jako element demokratycznego ustroju i traktowane jako synonim społeczeństwa obywatelskiego. Są ważne dla społeczeństwa, bo zaspokajają potrzeby zbiorowe, działając przeważnie w interesie publicznym. Ten cel łączy instytucje społeczeństwa obywatelskiego z administracją publiczną, której przedmiotem działania jest zaspokajanie zbiorowych i indywidualnych potrzeb obywateli. Faktyczna rola tych organizacji zależy od wielu czynników, wśród których za najważniejsze uznać należy poziom partycypacji społecznej i związaną z nim kondycję trzeciego sektora oraz praktykę organów administracji publicznej.
Zwiększanie się tej roli będzie korzystnie wpływało na jakość realizacji zadań publicznych, a przez to na funkcjonowanie państwa i społeczeństwa.
Przekazanie części zadań administracji publicznej organizacjom społecznym zwiększa efektywność finansową programów społecznych. Powoduje także umacnianie poczucia podmiotowości mieszkańców, możliwość wczesnego reagowania na problemy lokalne oraz usprawnienie komunikacji z opinią publiczną.
Organizacje pozarządowe występują również w roli nośnika reform politycznych, ekonomicznych i społecznych, a także stanowią przeciwwagę dla działań nieobywatelskich.